indywidualne
traktowanie klienta

11 sie 2017
Czy po ustanowieniu rozdzielności majątkowej będę dziedziczyć po małżonku? Rozdzielność majątkowa a spadkobranie
Klienci często pytają nas jaki wpływ na dziedziczenie będzie miało zawarcie między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Umowy te bowiem stają się coraz popularniejsze. Małżonkowie dążą do zabezpieczenia swoich interesów majątkowych, ale również interesów majątkowych drugiego małżonka, zwłaszcza gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą. Zanim udzielimy odpowiedzi na zadane pytanie, przybliżymy nieco ogólne zasady dziedziczenia zgodnie z prawem polskim. 

Sposoby dziedziczenia w prawie polskim

Na gruncie przepisów prawa polskiego powołanie do dziedziczenia wynika albo z ustawy, czyli Kodeksu cywilnego (tzw. dziedziczenie ustawowe) albo z testamentu.

Z dziedziczeniem ustawowym mamy do czynienia wówczas, gdy spadkobierca nie zostawi testamentu albo testament dotyczy jedynie części spadku bądź też gdy osoby, które są spadkobiercami nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. W testamencie zmarły może powołać spadkobierców do całego spadku albo jedynie do jego części. W przypadku, gdy spadkodawca powołał w testamencie spadkobierców jedynie do części spadku, co do tej pozostałej części spadku dziedziczenie następuje zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu, dziedziczenie następuje właśnie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, a zatem w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek w częściach równych, z tym zastrzeżeniem, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku (wówczas pozostałą część spadku dzielimy na pozostałych spadkobierców). Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.[1]

Drugim sposobem dziedziczenia jest dziedziczenie na podstawie testamentu (w tym pisemnego, ustnego). Testament może zawierać rozporządzenia tylko jednego spadkodawcy, jednak powoływać może do całości bądź części spadku jedną lub więcej osób. Wówczas osobami powołanymi do spadkobrania są osoby wskazane przez spadkodawcę w testamencie. Jeżeli spadkodawca powołał do spadku lub do oznaczonej części spadku kilku spadkobierców, nie określając ich udziałów spadkowych, dziedziczą oni w częściach równych.

Zachowek

Należy pamiętać, że w sytuacji, gdy osoba będąca zstępnym (czyli np. dzieckiem, wnukiem itd.), małżonkiem czy rodzicem spadkodawcy, nie zostanie powołana do dziedziczenia w testamencie, a byłaby powołana do spadku z ustawy (Kodeksu cywilnego), osobie takiej należy się tzw. zachowek. Zachowek przysługuje w określonej wysokości: 2/3 (jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni) albo ½ wartości udziału spadkowego, który przypadałby pominiętemu spadkobiercy zgodnie z przepisami. Jeżeli taka osoba uprawniona nie otrzymała należnego jej zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku w testamencie, bądź w postaci zapisu, wówczas przysługuje jej przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. W sytuacji, gdy osoba uprawniona do zachowku otrzymała już od spadkodawcy jakiś majątek, to wartość tego majątku zalicza się na poczet należnego zachowku. Osoba taka może więc żądać tylko uzupełnienia zachowku.

Rozdzielność majątkowa a dziedziczenie

Ustanowienie rozdzielności majątkowej w czasie trwania związku małżeńskiego nie wpływa na dziedzicznie, zarówno ustawowe (dziedziczenie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego) jak i testamentowe (na podstawie testamentu). Oznacza to, że nawet w sytuacji zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową małżonkowie w dalszym ciągu dziedziczą po sobie na zasadach ogólnych, czyli albo z ustawy, albo z testamentu.

W przypadku dziedziczenia ustawowego małżonek pozostający w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej jest uprawniony do dziedziczenia majątku wchodzącego w skład tak zwanego majątku osobistego drugiego małżonka (majątek wspólny nie istnieje od dnia zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność), tj. tego, do którego za życia małżonka nie posiada żadnych większych uprawnień.

Małżonek nie dziedziczy po współmałżonku po rozwiązaniu małżeństwa poprzez rozwód, jak również w przypadku orzeczenia separacji. Podobnie w przypadku wytoczenia przed śmiercią jednego z małżonków powództwa o rozwód lub separację z winy żyjącego małżonka, gdy żądanie to było zasadne. Wówczas następuje wyłączenie żyjącego małżonka po zmarłym współmałżonku od dziedziczenia na mocy orzeczenia Sądu, a wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem (czyli np. dzieci zmarłego małżonka czy jego rodzice).[2]

W przypadku sporządzenia testamentu, dziedziczenie następować będzie na podstawie testamentu, a zatem niezależnie od zawartej umowy o rozdzielności majątkowej. Wówczas pamiętać należy o wspominanym wcześniej ewentualnym roszczeniu o zachowek.



[1] art. 931 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380 j.t. z dnia 2016.03.22)

[2] art. 940 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2016.380 j.t. z dnia 2016.03.22)


ZAINTERESOWANY OFERTĄ?
proti - to be online