indywidualne
traktowanie klienta

13 wrz 2017
Co to jest ubezwłasnowolnienie? Kto i kiedy może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Ubezwłasnowolnienie polega na pozbawieniu albo ograniczeniu przez Sąd zdolności do czynności prawnych danej osoby ze względu na chorobę psychiczną tej osoby, jej niedorozwój umysłowy albo innego rodzaju zaburzenia psychiczne, w tym pijaństwo lub narkomanię. Istnieją dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite i częściowe. 

Ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza zupełne pozbawienie danej osoby zdolności do czynności prawnych z uwagi na to, że wskutek ww. dolegliwości nie jest ona w stanie kierować swoim postępowaniem. Dla osoby takiej ustanawiany jest opiekun prawny, który czynności te podejmuje zamiast osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może dokonywać we własnym imieniu w zasadzie żadnych czynności prawnych, z wyjątkiem umów zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. osoba taka może kupić pieczywo czy gazetę). Ubezwłasnowolnić całkowicie można osobę, która ukończyła 13 lat.

Ubezwłasnowolnienie częściowe orzekane jest zaś gdy stan danej osoby nie uzasadnia jej ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest danej osobie pomoc do prowadzenia jej spraw. Osoba ubezwłasnowolniona może co prawda dokonywać czynności prawnych, ale w ograniczonym zakresie – na konkretną transakcję zgodę musi udzielić jej kurator. Ubezwłasnowolniony częściowo może samodzielnie rozporządzać swoim zarobkiem jak również przedmiotami, które zostały mu oddane do swobodnego użytku (np. rower, telefon, radio). Ubezwłasnowolnić częściowo można osobę pełnoletnią.

Ubezwłasnowolnienie orzekane jest przez Sąd Okręgowy, właściwy według miejsca zamieszkania (a nie zameldowania) osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona. Postępowanie inicjowane jest poprzez złożenie wniosku przez uprawnioną osobę.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie do właściwego Sądu mogą złożyć jedynie osoby ściśle wskazane w przepisach Kodeksu cywilnego, tj.: 

1) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;

2) jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo;

3) jej przedstawiciel ustawowy.

Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa oprócz wnioskodawcy:

1) osoba, której dotyczy wniosek;

2) jej przedstawiciel ustawowy;

3) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

Ponadto postępowanie toczy się z udziałem prokuratora.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie podlega opłacie sądowej w wysokości 40 zł, która winna być uiszczona na rachunek bankowy danego sądu bądź w znakach sądowych, zakupionych w kasie sądu i następnie naklejonych na wniosek o ubezwłasnowolnienie.        Do wniosku o ubezwłasnowolnienie powinny ponadto zostać dołączone odpisy aktów stanu cywilnego wykazujące odpowiednie pokrewieństwo z osobą, która ma zostać ubezwłasnowolniona (patrz powyżej), jak również co bardzo istotne aktualne świadectwo lekarskie wydane przez lekarza psychiatrę o stanie psychicznym osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub opinii psychologa o stopniu niepełnosprawności umysłowej tej osoby. Jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu pijaństwa, sąd zażąda także przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, a jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu narkomanii - zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień.

W postępowaniu sądowym o ubezwłasnowolnienie Sąd winien wysłuchać osobę, która ma zostać ubezwłasnowolniona, niezwłocznie po wszczęciu postępowania sądowego. Z uwagi na stan zdrowia osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona niekiedy celowe jest wnoszenie w wniosku o ubezwłasnowolnienie, aby Sąd przesłuchał osobę, której wniosek dotyczy w miejscu przebywania tej osoby. Bardzo często bowiem stan zdrowia takiej osoby uniemożliwia jej stawienie się w sądzie. Takie wysłuchanie powinno odbyć się w obecności biegłego psychologa oraz - w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma być ubezwłasnowolniona - biegłego lekarza psychiatry lub neurologa. Ponadto osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie musi być zbadana przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa, którzy wydają opinię o stanie zdrowia psychicznego, zaburzeń psychicznych albo rozwoju umysłowego osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie. Opinia taka zawiera również umotywowaną ocenę biegłych w zakresie zdolności danej osoby do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw, przy uwzględnieniu postępowania i zachowania się osoby badanej.

W postępowaniu o ubezwłasnowolnienie Sąd winien ustalić, poza stanem zdrowia osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona, również sytuację osobistą, zawodową i majątkową tej osoby, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.

Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, wówczas zarówno przy wszczęciu postępowania jak i w jego toku Sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu ustanowić dla osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie doradcę tymczasowego. Dzieje się tak wówczas, gdy Sąd uzna to za konieczne dla ochrony osoby lub mienia osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską osoby, której postępowanie dotyczy, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro tej osoby.

W postępowaniu o ubezwłasnowolnienie Sąd może zobowiązać osoby pozostające we wspólnocie domowej z osobą, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, do złożenia wykazu majątku należącego do tej osoby oraz do złożenia przyrzeczenia.

W postępowaniu o ubezwłasnowolnienie obowiązkowe jest przeprowadzenie rozprawy. Orzeczenie w sprawie zapada w formie postanowienia, zaskarżalnego apelacją. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu Sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone.

Jeżeli osoba, która została przez Sąd ubezwłasnowolniona pozostaje w związku małżeńskim, to wówczas prawomocne orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu powoduje, że z mocy prawna powstaje rozdzielność majątkowa między osobą ubezwłasnowolnioną a osobą pozostającą w związku małżeńskim z tą osobą.

Co istotne, postępowanie o ubezwłasnowolnienie całkowite nie kończy się ustanowieniem opiekuna prawnego dla osoby ubezwłasnowolnionej. Opiekun prawny wyznaczany jest bowiem dopiero po zakończeniu postępowania o ubezwłasnowolnienie, w odrębnym postępowaniu przed Sądem opiekuńczym. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym Sąd, który rozpatrywał sprawę o ubezwłasnowolnienie z urzędu przesyła odpis prawomocnego postanowienia o ubezwłasnowolnieniu sądowi opiekuńczemu, który wyznacza opiekuna prawnego dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Wyznaczona przez Sąd na opiekuna osoba otrzymuje zaświadczenie potwierdzające, że została wyznaczona opiekunem prawnym danej osoby.

Opiekun prawny czuwa nad osobą i nad majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie i podlega w tym zakresie nadzorowi sądu opiekuńczego. We wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku osoby pozostającej pod opieką opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego (uzyskiwane na wniosek opiekuna). Zadaniem opiekuna jest dbanie o to, aby osoba ubezwłasnowolniona miała środki do życia (a gdy ich brak opiekun powinien dochodzić odpowiednich świadczeń dla tej osoby), aby miał zapewnioną opiekę lekarską, aby nie szkodził sobie czy nie stwarzał zagrożenia dla innych. Relacja między opiekunem prawnym a osobą pozostająca pod opieką przypomina pozostawanie pod władzą rodzicielską.

W przypadku, gdy ten sam opiekun prawny pełni opiekę nad kilkoma osobami ubezwłasnowolnionymi całkowicie, wówczas nie może reprezentować tych osób w czynnościach prawnych między nimi. Podobnie opiekun prawny, nie może reprezentować osoby ubezwłasnowolnionej przy czynnościach prawnych między osobą ubezwłasnowolnioną a tym opiekunem, jak również ubezwłasnowolnionym a małżonkiem opiekuna, jego rodzicami, dziećmi czy rodzeństwem, chyba że dana czynność prawna polegałaby na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby ubezwłasnowolnionej. Do takich czynności Sąd powinien wyznaczyć każdorazowo kuratora (po uzyskaniu zgody Sądu opiekuńczego na dokonanie tej czynności w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej).

ZAINTERESOWANY OFERTĄ?
proti - to be online