indywidualne
traktowanie klienta

19 lut 2018
Skutki prawne zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową
Skutkiem zawarcia między małżonkami, którzy dotychczas nie zawierali między sobą żadnych umów majątkowych, umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową jest wcześniejsze, czyli jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, ustanie między małżonkami wspólności ustawowej, która powstała między nimi z chwilą zawarcia związku małżeńskiego. Zawarcie takiej umowy powoduje szereg konsekwencji, które po krótce zostaną omówione poniżej:

1. Zmiana współwłasności łącznej na ułamkową. Możliwość podziału majątku.

W chwili zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje współwłasność łączna, która ma bezudziałowy charakter. Oznacza to, że małżonkowie w stosunku do składników majątkowych nabytych w trakcie trwania wspólności nie nabyli tych składników w określonych ułamkach, ale w ten sposób, że cały przedmiot przysługuje niepodzielnie obojgu małżonkom. Z chwilą podpisania umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową istniejąca między małżonkami współwłasność łączna z mocy prawa zamienia się w współwłasność ułamkową, co oznacza, że każdemu z małżonków odtąd przysługuje w majątku wspólnym określony ułamek. Od tej również chwili każdy z małżonków będzie mógł domagać się zniesienia wspólności ułamkowej poprzez dokonanie podziału majątku wspólnego. Domniemywa się, że każdy z małżonków ma równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów, każdy z małżonków może żądać, ażeby Sąd ustalił udziały małżonków w majątku wspólnym z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

2. Dwa majątki zamiast trzech.

Podpisanie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową powoduje, że zamiast trzech mas majątkowych (majątek wspólny małżonków, majątek osobisty męża, majątek osobisty żony) funkcjonować będą tylko dwa majątki osobiste każdego z małżonków (majątek osobisty żony oraz majątek osobisty męża). W skład tych dwóch majątków osobistych wchodzą wówczas udziały w tych przedmiotach, które wcześniej objęte były wspólnością majątkową małżeńską. W skład majątków osobistych każdego z małżonków wchodzą:

a) przedmioty majątkowe nabyte samodzielnie przez danego małżonka po powstaniu rozdzielności,

b) udziały ułamkowe (w ustalonej przez małżonków wysokości) w przedmiotach nabytych wspólnie w czasie trwania ustroju rozdzielności na zasadach współwłasności ułamkowej - w przypadku jeżeli małżonkowie po ustanowieniu rozdzielności majątkowej postanowią nabyć coś wspólnie, 

c) udziały ułamkowe w określonej wysokości (zazwyczaj ½ części) w każdym ze składników tworzących przed powstaniem rozdzielności majątek wspólny stron, do czasu zniesienia współwłasności poprzez podział majątku.

Od chwili zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pobrane przez jednego małżonka wynagrodzenie za pracę oraz wszelkie inne nabywane składniki majątkowe, które wchodziłyby w skład majątku wspólnego małżonków wejdą w skład majątku osobistego tego małżonka i nie będę podlegać podziałowi między małżonkami przy podziale majątku wspólnego.

3.  Samodzielny zarząd majątkiem.

Od chwil zawarcia umowy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem. Oznacza to, że wszelkich czynności związanych z zarządem każdy z małżonków dokonuje niezależnie od drugiego małżonka. Nie jest wówczas wymagana w tej mierze np. zgoda współmałżonka na dokonanie pewnych kategorii czynności, tak jak w razie istnienia wspólności ustawowej. Każdy małżonek może prowadzić całkowicie samodzielną gospodarkę swoim majątkiem i ma większą swobodę ekonomiczną, stąd jest to ustój atrakcyjny przede wszystkim dla osób prowadzących własną działalność gospodarczą. 

4. Rozdzielność majątkowa a obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
 
Ustrój majątkowy, w jakim pozostają małżonkowie, pozostaje bez wpływu na możliwość wystąpienia z roszczeniami, o których mowa w art. 27, 28 oraz 281 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że pomimo wprowadzenia umową ustroju rozdzielności majątkowej na małżonkach w dalszym ciągu ciąży obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, przy czym zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać na osobistych staraniach o wychowanie dzieci. W sytuacji gdy po zawarciu umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową jeden z małżonków odmawia łożenia na potrzeby rodziny nadal możliwe jest wytoczenie powództwa o zobowiązanie tego małżonka do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny poprzez zapłatę określonej kwoty pieniężnej co miesiąc do rąk drugiego z małżonków. Podobnie, zgodnie z art. 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę jednego małżonka było wypłacane do rąk drugiego z małżonków. Co więcej jeden z małżonków w celu zaspokojenia potrzeb rodziny może korzystać z mieszkania wchodzącego w skład majątku osobistego drugiego małżonka.

5. Rozdzielność majątkowa a dziedziczenie ustawowe.
 
Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wpływa na dziedzicznie ustawowe (czyli dziedziczenie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, a nie testamentu). Małżonek pozostający w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej jest uprawniony do dziedziczenia majątku wchodzącego w skład tak zwanego majątku osobistego drugiego małżonka, tj. tego, do którego za życia małżonka nie posiada żadnych większych uprawnień. Małżonek nie dziedziczy po współmałżonku po rozwiązaniu małżeństwa poprzez rozwód, jak również w przypadku orzeczenia separacji. Podobnie w przypadku wytoczenia przed śmiercią jednego z małżonków powództwa o rozwód lub separację z winy żyjącego małżonka, gdy żądanie to było zasadne. Wówczas następuje wyłączenie żyjącego małżonka od dziedziczenia na mocy orzeczenia Sądu, a wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem.
 
6. Ograniczenie odpowiedzialności za zobowiązania współmałżonka.

Zawarcie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową powoduje znaczne ograniczenieodpowiedzialności jednego z małżonków za zobowiązania drugiego małżonka. Rozdzielność stanowi pewną formę ochrony zarówno dla jednego jak i drugiego małżonka. Kwestię odpowiedzialności małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w trakcie trwania wspólności ustawowej reguluje art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z dominującym poglądem przepis ten dotyczy przypadku, gdy dłużnikiem jest tylko jedno z małżonków. W myśl powołanego artykułu jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. W sytuacji natomiast gdy małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka (albo też zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej), wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego małżonka będącego dłużnikiem, a dodatkowo z wynagrodzenia za pracę, dochodów uzyskiwanych z jego praw (praw autorskich i pokrewnych, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy), a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa. Jeżeli jednak wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności majątkowej małżeńskiej lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego małżonka – dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę lub innych dochodów uzyskanych przez małżonka będącego dłużnikiem z innej działalności zarobkowej, a ponadto z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa powyżej. Przepisy powołanego artykułu obciążają zatem małżonka odpowiedzialnością za dług współmałżonka bądź to całym majątkiem wspólnym (art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), bądź to niektórymi składnikami tego majątku (art. 41 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Natomiast nie rozciągają tej odpowiedzialności na majątek osobisty współmałżonka dłużnika. Na podstawie tego przepisu ponoszący odpowiedzialność małżonek nie staje się dłużnikiem. Odpowiada on jedynie z majątku wspólnego za dług „cudzy", tj. dług drugiego małżonka.

Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej żądania wierzycieli jednego z małżonków będą mogły zostać skierowane tylko do jednego majątku osobistego małżonka, tj. do majątku osobistego dłużnika, a nie do majątku wspólnego, jak ma to miejsce w przypadku ustawowego ustroju majątkowego pomiędzy małżonkami.

Należy przy tym pamiętać, że skuteczność umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową względem osób trzecich zależy od wiedzy osoby trzeciej o umowie majątkowej oraz o jej rodzaju. Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 listopada 2012 r., III CZP 60/12, LEX nr 1254693, „Małżeńska umowa majątkowa jest skuteczna wobec innej osoby wówczas, gdy o jej zawarciu oraz rodzaju powzięła wiadomość przed powstaniem między małżonkami, bądź między jednym z nich, a nią stosunku prawnego, z którego wynika wierzytelność tej osoby. Następstwem braku takiej wiadomości jest, dotycząca danej osoby, bezskuteczność względna częściowa umowy majątkowej małżeńskiej, sięgająca tak daleko jak wymaga tego ochrona jej interesów”.

7. Rozdzielność majątkowa a zobowiązania podatkowe.

Pomimo ustanowienia między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej i ustania wspólności ustawowej małżonek odpowiadać będzie za zobowiązania podatkowe drugiego małżonka, ale te powstałe przed dniem zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. Kwestię tę reguluje art. 29 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym: "§ 1. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. § 2. Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: 1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; 2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; (…)".

Odpowiedzialność dotyczy majątku wspólnego majątku dłużnika niezależnie, czy składniki zostały nabyte przed, czy po powstaniu zobowiązania publicznoprawnego. Przedmiotem tej odpowiedzialności są podatki powstałe zarówno przed, jak i po zawarciu związku małżeńskiego.
ZAINTERESOWANY OFERTĄ?
proti - to be online